Banner

Tideland

7.0
Dennis Van Dessel - 29 juni 2006




Een ondraaglijk lange acht jaar hebben we moeten wachten vooraleer beeldenstormer Terry Gilliam na 'Fear and Loathing in Las Vegas' nog eens z'n naam op een affiche mocht zetten, maar toen was het ook meteen twee keer raak. Nog geen jaar geleden kwam 'The Brothers Grimm' uit, nu is het de beurt aan 'Tideland'. Dubbel feest voor de Gilliam-junkies onder ons (ik beken), die het al te veel lang zonder 's mans scheve kadreringen, wonderlijke creaturen en fantastische verzinsels hebben moeten stellen, dubbele ergernis voor de naysayers, die al hoofdpijn krijgen als ze nog maar dénken aan zijn chaotische drukdoenerij. Zéker in het geval van 'Tideland' dreigen de meningen zwaar verdeeld te zijn. Waar 'The Brothers Grimm' toch nog een beetje Gilliam light was, gemodereerd door de ingrepen van producent Harvey Weinstein voor wie het allemaal niet té gek mocht zijn, werd de regisseur op de set van 'Tideland' immers gewoon losgelaten. Niemand keek over zijn schouder mee, niemand zette er achteraf de schaar in. Het resultaat is navenant: een grillige, eigenzinnige film, eindeloos creatief en fascinerend. Maar ook ééntje waar heel wat mensen op zullen afknappen.

Jonge nieuwkomer Jodelle Ferland speelt Jeliza-Rose, een negenjarig meisje dat opgroeit bij haar drugverslaafde ouders - eerst helpt ze papa (Jeff Bridges) een shot te zetten, daarna gaat ze mama Jennifer Tilly's benen masseren. Zo gaat dat in een liefdevol gezin. Wanneer haar moeder sterft, wordt Jeliza-Rose door haar vader meegenomen naar het huis waar hij is opgegroeid, ergens in een van God verlaten prairie. Het huis is een ruïne, en de enige mensen in de buurt zijn Dell (Janet McTeer), een excentrieke landbouwster die allergisch is aan bijen, en haar mentaal gehandicapte broer Dickens (Brendan Fletcher). Wanneer ook papa sterft aan een overdosis, heeft Jeliza-Rose enkel nog haar eigen fantasie en haar twee bizarre buren om op terug te vallen.

Wie vroeger al een hekel had aan Gilliams barokke filmstijl, zal in 'Tideland' maar weinig vinden om die mening te veranderen: in tegenstelling tot wat je zou verwachten, ligt het tempo van de film relatief laag en zijn er maar weinig echte droomsequensen in terug te vinden, maar dat verhindert niet dat ook Gilliams laatste weer afgeladen vol zit met beelden, personages en situaties die je gerust "surreëel" mag noemen. Surreëel op een onaangename manier dan nog. Jeff Bridges neemt een overdosis en besteedt het grootste deel van de film als steeds verder composterend lijk in een stoel (groovy), tot Dell langskomt. Dell is namelijk een amateur-taxidermiste, en daar mag u gerust uw eigen conclusies uit trekken. Jeliza-Rose is in wezen een verwaarloosd kind, die uit pure eenzaamheid haar emoties projecteert op de afgerukte hoofden van vier Barbiepoppen waar ze constant mee rondloopt. Allevier die hoofden krijgen van haar een eigen stem en een eigen karakter. Wanneer het meisje kennis maakt met Dickens, ontwikkelt er zich zelfs een eigenaardige seksuele spanning die gevaarlijk dicht in de richting van het pedofiele neigt.

Dat verklaart misschien meteen de negatieve reacties die er in de VS kwamen op 'Tideland' (in Europa lijkt men over het algemeen wat positiever over de film te spreken): Gilliam vertelt een verhaal over een kind, en hij plaatst dat kind vervolgens in een situatie die zodanig ontwricht is dat het grenst aan het obscene. De film opent met Jeliza-Rose die liefdevol een shot heroïne voor haar vader prepareert - ongeveer een half uur later zien we het meisje de vliegen wegjagen van zijn ontbindend lijk, en dan hebben we het nog niet eens gehad over het einde. Dit is extreem spul - 'Tideland' is een film waarin heilige concepten als "gezin", "familie", "ouderschap" en "kind" aan een herdefiniëring toe zijn. Die heilige huisjes schop je als kunstenaar enkel in op je eigen risico, zéker in Amerika, en dat is precies wat Gilliam hier heeft gedaan.

In zekere zin is het thema van 'Tideland' niet eens zo typisch voor de regisseur: terwijl hij vroeger meestal de triomf van de verbeelding vierde over de saaie realiteit, lijkt hij hier eerder de gevaren te illustreren van een vlucht voor de werkelijkheid. Jeliza-Rose kan de dood van haar ouders niet verwerken en vlucht dan maar weg in haar fantasiewereld, waarin Barbiehoofden en eekhoorns kunnen praten. Gezien haar leeftijd zijn haar verzinsels nog relatief onschadelijk, maar eens je volwassen bent, zijn de gevolgen soms niet te overzien. Haar ouders vluchten voor de werkelijkheid in drugs, en kijk eens hoe dat afloopt. Ook Dell wil en kan de realiteit van de dood niet accepteren en begint daarom maar dieren op te zetten - door een dood wezen op een fysiek niveau te bewaren, kun je jezelf misschien wijsmaken dat het niet echt dood is. Maar ook die zelfmisleiding heeft extreme gevolgen. Jeliza-Rose en Dickens "spelen" dat ze man en vrouw zijn, maar ook dat spel, losgeslagen van de werkelijkheid als het is, krijgt een griezelig kantje. Al die obscene, surreële situaties zijn het gevolg van mensen die het hier-en-nu niet kunnen aanvaarden, en dan maar wegvluchten, zoals Alice ooit naar Wonderland.

Die ideeën krijgen vorm in een film die - het moet gezegd worden - allesbehalve perfect is. Gilliam probeert de fantasiewereld van Jeliza-Rose visueel vorm te geven door letterlijk élke scène op te bouwen met scheve camerahoeken, snelle push-ins die eigenlijk niet nodig zijn en close-ups die bewust gefilmd zijn met een verkeerde lens, zodat je een ietwat vervormd beeld krijgt. In principe is dat een gepaste strategie - het gaat tenslotte over een fantasiewereld - maar in de praktijk zorgt dat er wel voor dat de film uitputtend gaat aanvoelen. Vooral ook omdat 'Tideland' in feite een kwartier te lang duurt. Het siert Gilliam dat hij hier, tegen zijn gewoonte in, een film heeft willen maken die z'n tijd neemt om een verhaal te vertellen, in plaats van er tegen een rotvaart doorheen te willen sjezen, maar tijdens het tweede uur lijkt het allemaal wel erg lang te duren. Aangezien we al die tijd met slechts een drietal personages doorbrengen, krijgt de film een eigenaardig claustrofobisch gevoel, ongeacht de uitgestrekte velden rond Jeliza-Rose's huis.

Maar goed, zelfs met die gebreken blijft 'Tideland' een film die met kop en schouders uitsteekt boven eender welke gestroomlijnde Hollywoodproductie. Dit is een film met een hart en een ziel, boeiende ideeën die moedig tegen de mainstream ingaan, én met een acteerprestatie van kleine Jodelle Ferland die ronduit spectaculair is. Met haar elf jaar weet het kleine wicht de hele film te dragen, zónder dat ze ergerlijk wordt en zónder dat er wordt ingespeeld op de voorspelbare "kijk eens hoe schattig dit kindje is"-factor. Dit is zeer grote klasse.

Terry Gilliam is en blijft een filmmaker waar je mee moet klikken. Klikt het niet, dan zal het nooit helemaal lukken om ervan te genieten. Maar zijn status van individualist, lastige mens, ruziemaker en belangrijk kunstenaar in een steeds conventionelere wereld kan niemand hem ontzeggen. Nog van dat!
E-mailadres Afdrukken
 
Tideland
USA / 2005
Regie: Terry Gilliam
Scenario: Tony Grisoni; Terry Gilliam
Met: Jodelle Ferland; Janet McTeer; Brendan Fletcher; Jeff Bridges
Duur: 122 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST