Banner

Double Indemnity

10.0
Dennis Van Dessel - 17 juli 2004




De fans zeggen vaak dat Billy Wilder in elk genre waarin hij heeft gewerkt, de definitieve film heeft gemaakt: komedies ('Some Like It Hot'), tragikomedies ('The Apartment'), zelfs alcoholdrama's ('The Lost Weekend'). Wat de film noir betreft, maakte hij 'Double Indemnity', een prent die alles heeft dat geassocieerd wordt met het genre: een scherp contrast tussen licht en donker en lange onheilspellende schaduwen in de fotografie, immorele personages die snelle, snedige dialogen uitspugen en haarscherpe plotwendingen. Waarom is nu specifiek deze film uitgekozen als de ultieme vertegenwoordiger van het genre? Geen idee, er zijn er andere die net zo goed zijn, veronderstel ik ('Kiss Me Deadly' is een kandidaat die zich spontaan bij mij aandient). Voor een gedeelte zal het ook wel toeval zijn, maar het blijft een feit dat Wilders film een zeer individuele stijl blijft uitstralen - waar andere typische genrefilms nogal eens de neiging hebben om op elkaar te gaan lijken, blijft 'Double Idemnity' overeind staan als een film met een heel eigen bakkes.

Walter Neff (Fred MacMurray) is een verzekeringsagent die bij een routinebezoek aan een cliënt kennis maakt met diens vrouw, Phyllis Dietrichson (Barbara Stanwyck) - wat er tussen hen ontstaat op dat moment is niet zozeer chemie, als wel alchemie. De afwezige echtgenoot van Stanwyck zit er immers warmpjes in en wanneer zij quasi-nonchalant aan MacMurray vraagt of hij ook levensverzekeringen verkoopt, wéét je als publiek dat er hommeles op komst is.

Niet dat MacMurray zo'n onschuldig doetje is: vanaf het moment dat hij Stanwyck ziet, lijkt het hem al z'n zelfbeheersing te kosten om haar niet simpelweg te bespringen, maar in de handen van een doorgewinterde femme fatale als deze is hij hulpeloos verloren. Voor hij weet wat er gaande is, heeft hij Stanwycks man een levensverzekering met dubbele uitkering voor een dood door ongeluk verkocht en hebben de twee een plannetje beraamd om hem het hoekje om te helpen.

In normale misdaadfilms zou het dan maar de vraag zijn hoe dat afloopt, maar Billy Wilder maakt er een sport van om met de verwachtingen van z'n publiek te spelen. Wilder heeft altijd graag met voice-over gewerkt, omdat het een eenvoudige manier was om snel informatie over te brengen naar het publiek - en als dat dan een beetje snedig geschreven was, hoefde het publiek niet eens het gevoel te krijgen dat ze alles met de paplepel ingegoten kregen. Dit was een regisseur die wist hoe hij een voice-over moest gebruiken - dikwijls liet hij vanaf ongeveer de helft van de film de commentaar simpelweg achterwege omdat hij ze niet meer nodig had, en in 'Sunset Boulevard' durfde hij het zelfs aan om een dode het woord te geven. In 'Double Indemnity' begint Wilder bij het einde van de film en laat hij Walter Neff terugkijken op de gebeurtenissen - één van de eerste regels tekst die we horen, is: 'Ik deed het voor geld en voor een vrouw. Het geld heb ik niet, en de vrouw ook niet.' Wat de regisseur hier doet, in het opzetten van z'n flash-back structuur met voice-over, is simpelweg het einde van de film verraden nog voor hij het verhaal heeft verteld. Net zoals hij dat deed in 'Sunset Boulevard', waar je vanaf het begin wist dat William Holden zou sterven aan het einde. Dàt is lef hebben, maar het past wel binnen de conventie van de film noir, zoals die hier mee wordt bepaald: het is hoegenaamd geen raadsel hoe de plot zal eindigen - de personages hebben toch geen schijn van kans. Ze kunnen alleen maar verliezen. De vraag is alleen hoe ze tot op dat punt zullen raken.

'Double Idemnity' was pas de derde film die Wilder regisseerde, maar zijn visuele beheersing hier is opmerkelijk. Kenmerkend voor het genre (en dit is een film die mee het genre hielp bepalen, Wilder volgde dus niet zomaar de regeltjes die anderen hadden vastgelegd), krijgen we het gebruik van een zeer gestileerde belichting - geen set of er hangen wel luxaflexen waar het licht in scherpe strepen tussendoor valt. Gigantische schaduwen domineren alles en geven een macaber ondertoontje aan de film. Dit is één van die oude films waarin alle personages de hele tijd roken en wanneer ze elkaar kussen, zijn dat nog echt van die ouderwetse Hollywood-filmkussen: je grijpt je dame bij de voorarmen, rukt ze naar je toe en je drukt je lippen op de hare alsof je een sigaret uitdrukt in een asbak. Zó hoort dat, geen soft gedoe! Elke scène in de film is nauwkeurig georchestreerd: let op de eerste scène tussen MacMurray en Stanwyck: hun lichaamstaal, de manier waarop ze zich bewegen... Als ze niet in een film uit 1944 zaten, zouden ze elkaar waarschijnlijk de kleren van het lijf rukken en hier en nu een nummertje maken op de koude tegels. Die spanning tussen beiden is er omdat de acteurs goed staan te spelen, maar ze is er ook omdat Wilder het zo regisseert, omdat hij weet wat een effectieve mise-en-scène is. Je kunt twee personages tegenover elkaar zetten en dat zegt niks. Maar zet ze tegenover elkaar met die suggestieve belichting door de luxaflex heen, met die diepe schaduwen op de achtergrond, ga dan geleidelijk aan steeds dichter op de personages monteren én geef die personages ook nog eens dialogen die werden gepend door Raymond Chandler, één van de onbetwiste koningen van het hard boiled misdaadverhaal... Wel, dàn heb je dus iets bijzonders. Iets dat zestig jaar later nog altijd herinnerd wordt.

Dat zal het wel zijn wat 'Double Indemnity' zo speciaal maakt: alles wat er in deze film zit, is ook wat er in alle andere films noir zit, maar hier wordt het met een eindeloze vakkundigheid uitgevoerd - alle elementen zitten helemaal op hun plaats, van de dialogen ('I never knew that murder could smell like honeysuckle'), over de gedurfde structuur en de knappe fotografie tot aan de acteurs. Barbara Stanwyck is de boze stiefmoeder van alle femme fatales: de eerste keer dat ze MacMurray ziet, weet ze precies wat ze van plan is, we zien het aan haar ogen. MacMurray zelf noemde zijn twee films met Billy Wilder (deze en 'The Apartment') de enige twee waarvoor hij ooit écht heeft moeten acteren, en hij is meer dan adequaat in de rol. Walter Neff is het soort man die zichzelf slimmer acht dan alle anderen, en hij speelt het ook zo: met een nauwelijks verholen arrogantie. Hij is een slijmbal, maar dan toch een die reddeloos verloren is eens de verkeerde vrouw langskomt. Om het team aan acteurs af te maken, is er dan nog legendarisch klein opdondertje Edward G. Robinson als verzekeringsexpert Keyes, die de valse schadeclaims moet onderzoeken en gewoonweg wéét dat er iets mis met de zaak. Robinson loopt zo energiek door de sets te ijsberen dat hij bijna z'n sigaar opvreet - het is een genot om hem bezig te zien.

Is 'Double Indemnity' de beste film noir ooit? Wie weet, hij wordt in ieder geval zo beschouwd. Het punt is dat dit een film is waaruit totale controle blijkt op alle aspecten van de productie - als er ooit een film het predikaat "goed gemaakt" verdiende, dan is het deze wel.
E-mailadres Afdrukken
 
Double Indemnity
USA / 1944
Regie: Billy Wilder
Scenario: Billy Wilder; Raymond Chandler
Met: Fred MacMurray; Barbara Stanwyck; Edward G. Robinson; Porter Hall
Duur: 107 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST