Banner

The Fortune Cookie

7.0
Dennis Van Dessel - 26 januari 2012




De namen Jack Lemmon en Walter Matthau worden tegenwoordig zo vanzelfsprekend in dezelfde adem genoemd, dat het makkelijk is om te vergeten dat die reputatie eigenlijk vooral gebaseerd is slechts twee films: Billy Wilders 'The Fortune Cookie' uit 1966, en 'The Odd Couple' van twee jaar later. Wilders latere projecten met het duo, 'The Front Page' en vooral 'Buddy Buddy', waren minder succesvol, en daarna zou het nog duren tot in de jaren negentig voordat de twee opnieuw gezamenlijk werden opgevoerd, ditmaal juist om te incasseren op hun geschiedenis samen. In ieder geval, of ze nu in goede of slechte films zaten, de tandem Lemmon-Matthau werkte per definitie àltijd. De twee ontwikkelden samen een komisch ritme dat doet denken aan twee topmuzikanten die volledig op elkaar zijn ingespeeld, elkaar aanvullen zonder ooit in de verleiding te komen elkaar te overtroeven.

Lemmon speelt Harry Hinkle, een cameraman die tijdens een footballwedstrijd omver wordt gelopen door sterspeler "Boom Boom" Jackson (Ron Rich). Harry mankeert in feite niks, maar zijn schoonbroer, de corrupte advocaat Willie Gingrich (Matthau) overtuigt hem om een zwaar rugletsel te faken en zo de verzekering te tillen voor een miljoen dollar. Hinkle speelt het spelletje mee, in de hoop dat zijn ex-vrouw (Judi West) uit medelijden naar hem zal terugkeren.

Dat verhaal leent zich in principe perfect voor het soort cynische humor waar Wilder bekend voor staat, en één van de voornaamste redenen waarom 'The Fortune Cookie' destijds gezien werd als een (relatief) "mindere" Wilder, is dan ook omdat hij bewust terugdeinst voor een al te harde aanpak. Wilder wierp in zijn komedies vaak vrolijk vernietigende blikken op het Amerikaans kapitalisme, met de ranzige kantoorpolitiek in 'The Apartment', het opportunisme van de journalistiek in 'Ace in the Hole' en zowaar Coca-Cola in 'One, Two, Three' - allemaal Amerikaanse instituten (letterlijk of figuurlijk) die genadeloos voor het geld gaan, en er meestal mee weg komen. 'The Fortune Cookie' lijkt perfect in dat lijstje te passen: ditmaal is het dan de beurt aan crooked lawyers en verzekeringsmaatschappijen. Maar... nee. Het is niet dat 'The Fortune Cookie' een softe film is, maar het cynisme wordt wel gemodereerd door een aantal personages die echt van goede wil zijn. Om te beginnen Harry zelf, een typische goedzak die zichzelf laat verleiden door zijn schoonbroer, maar vooral Boom Boom Jackson, die zich zodanig schuldig voelt over het hele voorval dat hij zichzelf door Harry laat gebruiken als meid van alle werk, en tussendoor zelfs wat al te stevig in de drank vliegt. Die laatste plotlijn, die bijna sentimenteel overkomt, verzacht de toon van de prent aanzienlijk.

En niet alleen dat, maar ze voegt ook een maatschappelijke dimensie toe aan 'The Fortune Cookie' die niet van Wilders gewoonte was. Boom Boom Jackson, misschien wel het meest sympathieke personage van de hele film, is namelijk zwart. De meeste personages maken daar niet eens een opmerking over, tot een venijnige privédetective hem ronduit uitscheldt voor coon aan het einde van film, om Harry uit te lokken. Harry staat recht en verkoopt de detective een mep. Met de uitzondering van alcoholisme in 'The Lost Weekend', gebeurde het niet vaak dat Wilder in zijn films rechtstreeks een sociaal probleem aankaartte, zonder het uit te spelen voor zijn satirische waarde - er is niets grappigs aan het racisme in deze film, zoals dat wél het geval is met de hebzucht, de corruptie en de seksuele capriolen in zijn andere prenten.

Los daarvan blijft 'The Fortune Cookie' absoluut succesvol als een komedie. Het scenario, naar goede gewoonte geschreven samen met I.A.L. Diamond, is iets trager van tempo dan de doorsnee Wilderfilm, maar bevat meer dan genoeg vintage dialogen om eender welke fan tevreden te stellen. Bepaalde scènes worden zelfs geënsceneerd als mini-toneelstukjes binnen de film. De sequens waarin Willie Harry overtuigt om mee te gaan in het bedrog, is een segment van meer dan tien minuten, dat zich integraal in Harry's ziekenhuiskamer afspeelt. Wilder coupeert zo weinig mogelijk, maar kiest er voor om met lange, eenvoudige wide shots te werken, zodat de acteurs de scène in grote brokken kunnen uitspelen. Het gevolg daarvan is dat Lemmon en Matthau hun komisch ritme volledig natuurlijk kunnen laten ontwikkelen: omdat er niet veel in de scène gemonteerd wordt, kunnen ze perfect op elkaar inpikken en tegen elkaar in gaan. Lemmon was tegen die tijd al een oudgediende van Wilder, en brengt zijn gebruikelijke energie en menselijk naar zijn rol. In feite is het interessant om een acteur als Lemmon, die normaal gezien zoveel gesticuleert en zo fysiek acteert, voor een groot deel van je film te beperken tot een bed en een rolstoel. Dat creëert een spanning die goed werkt voor zijn rol. Matthau heeft dan weer de meest showy rol (en won er een Oscar voor). Hij speelt Willie alsof hij er zelf van overtuigd is dat hij meespeelt in een film noir (die regenjas en hoed, die tough guy-manier van spreken, die gluiperige handjes die nooit stil blijven), en dat overbodige sérieux dat hij er aan toevoegt levert een enorm grappig contrast op.

Voor Billy Wilder zou 'The Fortune Cookie' het einde van zijn hoogdagen betekenen. Zijn volgende, 'The Private Life of Sherlock Holmes', was bedoeld als een ambitieus epos van drie uur, maar werd door de studio verminkt tot een duidelijk onafgewerkte prent van 125 minuten (hoewel ik hardnekkig blijf volhouden dat zelfs deze bestaande versie nog een bijna-meesterwerk is). En daarna was het vet grotendeels van de soep: het tijdperk van het Nieuwe Hollywood brak aan, en Wilders films leken steeds oubolliger, voorbijgestreefd. Niet noodzakelijk slécht, maar gewoon... minder relevant. Zijn beste is 'The Fortune Cookie' niet, maar het blijft een heerlijke komedie, en het begin van één van de allergrootste acteerduo's uit de filmgeschiedenis.

E-mailadres Afdrukken
 
The Fortune Cookie
USA / 1966
Regie: Billy Wilder
Scenario: Billy Wilder; I.A.L. Diamond
Met: Jack Lemmon; Walter Matthau; Ron Rich; Judi West; Cliff Osmond
Duur: 121 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST