Banner

The Adventures of Baron Munchausen

7.0
Dennis Van Dessel - 06 september 2007





Scenario : Charles McKeown, Terry Gilliam
121 min. / USA / 1988

Halverwege de jaren tachtig leek het er even op alsof Terry Gilliam aan het winnen was. De grote baas van de filmstudio Universal, Sid Sheinberg, had geprobeerd om Gilliam z'n film 'Brazil' uit handen te nemen en een happy Hollywoodversie ervan in de zalen te brengen, maar dankzij een uitgebreid scala aan guerillatactieken (waaronder illegale vertoningen aan de pers) wist de regisseur toch zijn originele visie de wereld in te sturen. 'Brazil' werd bedolven onder de superlatieven, won enkele prijzen en bracht behoorlijk wat geld op. De creatieve eenling had een strijd gevoerd tegen het systeem en gewonnen. Voor even dan toch.

'Baron Munchausen' had de bekroning van dat succes moeten worden: Gilliam kreeg carte blanche en een enorm budget om een verhaal te verfilmen dat helemaal bij hem paste - het verhaal van een eeuwige dromer en verteller van sterke verhalen. 'Munchausen' had Gilliam een plaatsje moeten opleveren naast Steven Spielberg en George Lucas als één van de grootste fantasten van de Engelstalige cinema, maar het werd een catastrofe. Niet artistiek, maar financieel. Enorme productieproblemen staken de kop op (met een crew die uit meer dan tien verschillende nationaliteiten bestond en vaak voor een babylonische verwarring zorgde op de set), het budget zwol op tot een destijds ongehoorde 45 miljoen dollar en tegen de tijd dat het hele ding dan eindelijk af was, was er een verandering van regime gekomen bij Columbia Pictures. De nieuwe bazen wilden niet dat een productie van hun voorgangers met al te veel roem en glorie ging lopen, en dus werd de film onder tafel geveegd. Hij kwam uit in een handvol bioscopen en werd, ondanks positieve recensies, al gauw weer vergeten. Gilliam bleef zitten met de reputatie van loose cannon, de onbetrouwbare artiest die enkel zijn eigen grillen volgt.

Het verhaal speelt zich af aan het einde van de 18de eeuw, het tijdperk van de Verlichting. De mensheid heeft schijnbaar collectief het licht gezien en is tot de conclusie gekomen dat alleen de rede de mensen kan redden. Fantasie en alles wat buitengewoon is, wordt geweerd. Het resultaat is dat er, vanzelfsprekend, chaos heerst: een door de Duitsers gecontroleerde stad wordt aangevallen door de Turken en staat op het punt om ingenomen te worden. In een plaatselijk theater wordt, ondanks de vliegende bommen, een productie opgevoerd van de avonturen van Baron Munchausen, tot een kolerieke oude man plots het podium beklimt. Het hele toneelstuk is onzin, zegt hij; hij zelf is de échte Baron Munchausen. De huidige oorlog met de Turken is dankzij hém begonnen en hij alleen kan er een einde aan maken.

Wat dan volgt, is een serie steeds uitzinniger verhalen waarin de Baron net niet onthoofd wordt door de Sultan van Turkije, naar de maan reist, wordt opgegeten door een zeemonster en uiteindelijk een epische slag levert met het leger voor de poorten van de stad. Of dat alles nu écht plaatsvindt of enkel een straf verhaal is dat wordt verteld op een in elkaar zakkend podium in een belegerde stad, mag je zelf uitmaken. Uiteindelijk doet het er ook niet toe, zo lang je nog maar kunt geloven in verhalen.

Gilliam keert hier terug naar één van zijn favoriete thema's: het conflict tussen realiteit en fictie. Baron Munchausen is een personage dat teert op fantasie, op het onmogelijke. Maar nu is hij terecht gekomen in een wereld die geregeerd wordt door bureaucraten, die enkel nog streven naar middelmatigheid. Alles dat niet past in een banale, rationele wereldvisie wordt meedogenloos verwijderd. Aan het begin van de film zien we hoe een moedig soldaat, die eigenhanding tientallen Turken heeft gedood, ter dood wordt veroordeeld - anders gaan mensen nog denken dat uitzonderlijke daden aangemoedigd worden. Door die saaie burgermannetjes, die de wereld regeren in naam van de ratio en die hier vertegenwoordigd worden door Jonathan Pryce z'n personage, wordt fantasie enkel nog geduld in het theater. En dan nog alleen als het geld oplevert. (Een steek onder water van Gilliam naar de hoge omes van de filmindustrie.) Munchausen heeft geen plaats meer in de wereld die dat soort mensen hebben gecreëerd. De hele film zit dan ook vol met beelden van de dood - skeletachtige wezens achtervolgen hem overal, klaar om zijn laatste restje levenskracht af te pakken. (Deze figuren waren trouwens de inspiratie voor J.K. Rowlings Dementors in de Harry Potterboeken.) Het is zelfs zo erg geworden dat de Baron zelf steeds minder zin heeft om zich tegen de dood te verzetten - als de verbeelding dan toch niet meer toegelaten wordt, laat hem dan maar sterven. Typisch voor een Gilliamfilm, is het een kind dat hem tegenhoudt: de negenjarige Sally (een piepjonge Sarah Polley) wilt nog in hem geloven en houdt Munchausen aan de gang. Kinderen zijn nu eenmaal nog niet helemaal verstikt door de kleverige klauwen van het gezond verstand.

De avonturen van de Baron worden weergegeven in een serie adembenemende scènes. De film was destijds één van de duurste ooit gemaakt, maar je hoeft je nooit af te vragen waar dat geld naartoe is gegaan. De Baron vliegt op een kanonskogel (uiteraard), een ander personage haalt een kogel in, een enorm zeemonster vreet de hoofdpersonages op om ze daarna weer uit te spuwen, en een supersterke kolos zwiert op z'n Jerommekes drie massieve schepen door de lucht. Naar goede gewoonte bekogelt Gilliam je van begin tot eind met spectaculaire visuele momenten en non-stop actie - in die mate zelfs, dat het heel goed mogelijk is dat je bij een eerste kijkbeurt last krijgt van overkill. Elke Terry Gilliamfilm zit nu eenmaal tsjokvol met ideeën, grappen en soms hysterische actie, en dat is hier niet anders.

Het probleem met die aanpak is ditmaal wel dat individuele scènes vaak schitterend geënsceneerd zijn, maar dat ze niet altijd even soepel samenklikken. Het tempo sputtert vaak, omdat er geen duidelijke lijn in de actie zit - de kijker wordt overdonderd door de nooit aflatende input die hij krijgt, maar het is pas tijdens het laatste half uur dat er echt wordt toegewerkt naar een duidelijke clou. En die heb je wel nodig om al die chaos te overleven. Het is wellicht geen toeval dat de mooiste scène in de film er één is waarin de Baron een dansje doet met Venus, godin van de liefde, gespeeld door een wondermooie Uma Thurman. Haast zonder dat ze het zelf merken, stijgen ze op en ze dansen verder door de lucht - een moment dat alles overstijgt wat ervoor en erna komt, en pure poëzie levert.

De acteurs zijn makkelijk te vergeten middenin die prachtige decors en schitterende special effects. John Neville is een degelijke Munchausen, die tussen onbeteugelbaar optimisme en een serieuze doodswens weet te schipperen zonder ongeloofwaardig te worden. Uma Thurman krijgt al bij al maar weinig te doen, maar zag er zelden zo mooi uit (haar Venus van Milo-moment is een klassieker). Monty Python-getrouwe Eric Idle is oké, zij het weinig memorabel als één van de hulpjes van de Baron, en verder krijgen we een resem grote namen in de bijrollen (waaronder Oliver Reed en Robin Williams), die met zichtbaar plezier over de top gaan.

'Baron Munchausen' is zeker niet Gilliams beste film, maar hij toont wel de vrolijke fantasie van iemand die zichzelf liever buiten de realiteit zet. Of Gilliams carrière daar op termijn wel zo goed uit tevoorschijn is gekomen, is een andere vraag, maar het leverde wel een film op die, met al z'n gebreken erbij, gezien mag worden.

E-mailadres Afdrukken
 
The Adventures of Baron Munchausen
USA / 1988
Regie: Terry Gilliam
Met: John Neville; Eric Idle; Uma Thurman; Sarah Polley; Robin Williams; Oliver Reed
Duur: 121 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST